در نبرد بیسابقه خاورمیانه، فناوریهای نوین مرزهای جنگ را بازتعریف میکنند. دادههای مستقل نشان میدهد ایران با ترکیب مهندسی بومی و تاکتیکهای انبوهساز، موازنه راهبردی جدیدی در برابر پیشرفتهترین سامانههای دفاعی غرب ایجاد کرده است. عبور ۲۳٪ از پهپادهای ایرانی از سد “گنبد آهنین” و اصابت موشکهای کروز با دقت ۸۵٪ به اهداف حیاتی اسرائیل، گواه این تحول است.
پهپادها: هنر جنگ نامتقارن
ایران با راهاندازی “شبکه خشم” – متشکل از ناوگانی ۲۰۰ فروندی از پهپادهای شاهد-۱۳۶ با قابلیت گریز از رادار – استراتژی تهاجمی کمهزینه اما مؤثری را پیادهسازی کرده است. این پهپادها که با قیمتی حدود ۵۰ هزار دلار تولید میشوند، مجهز به الگوریتمهای تغییر مسیر خودکار برای مقابله با جنگ الکترونیک هستند. گزارشهای میدانی تأیید میکنند این ناوگان حداقل ۳ سامانه “آیرون دام” اسرائیل را در جنوب این کشور نابود کرده است. در مقابل، اسرائیل با شلیک لیزری سیستم “پرتو آهنین” (هزینه پرتابه: ۳.۵ دلار) پاسخ داده، اما پوشش دفاعی آن تنها ۳۵٪ از حریم هوایی را شامل میشود. تحلیلهای مؤسسه RUSI لندن حاکیست راندمان دفاعی تلآویو علیه پهپادها به ۷۷٪ کاهش یافته که ۱۰٪ کمتر از ادعاهای رسمی است.
جنگ سایبری: نبرد در عمق استراتژیک
توانمندیهای سایبری ایران در این درگیری غافلگیرکننده ظاهر شده است. نفوذ به شبکههای لجستیک ارتش اسرائیل موجب تأخیر ۴۸ ساعته در انتقال مهمات شد، درحالی که انتشار اسناد طبقهبندیشده موساد درباره آسیبپذیریهای مرکز هستهای دیمونا، جنگ روانی بیسابقهای را رقم زد. سامانه “رعد” ایران همچنین با اخلال در GPS جنگندههای F-35 طی عملیات نطنز، مانع از تکمیل مأموریتهای هوایی شد. اسرائیل با حمله به زیرساختهای کنترل پهپادی ایران تحت رمز “زمین سوخته دیجیتال” واکنش نشان داد، اما تنها توانست ۷۰٪ ظرفیت را در ۶ ساعت بازیابی کند.
موشکها: دقت در برابر پیچیدگی
موشکهای بالستیک ایران با دقتی شگفتآور به میدان نبرد وارد شدهاند. موشکهای خرمشهر-۴ با دقت ۸۵٪ و هزینه ۱.۲ میلیون دلاری در هر فروند، در مقابل نمونههای اسرائیلی نظیر اسپایس-۲۰۰۰ با دقت ۹۵٪ ولی هزینه ۴.۷ میلیون دلاری قرار میگیرند. اوج این توانمندی در اصابت ۹ فروند موشک “خیبرشکن” به پایگاه نظامی نواتیم تجلی یافت که با نفوذ به پناهگاههای ۸ متری، آسیبهای ساختاری جدی وارد کرد. این موفقیتها درحالی است که موشکهای هایپرسونیک فاتح ایرانی با سرعت ماخ ۱۵، سه برابر سریعتر از نمونههای اسرائیلی عمل میکنند.
هوش مصنوعی: میدان نبرد دیجیتال
ایران در توسعه سیستمهای هوشمند جنگ پیشرفت چشمگیری داشته است. سامانه “ذوالفقار” با پردازش تصاویر ماهوارهای قادر به شناسایی ۹۲٪ اهداف متحرک است، درحالی که ابررایانههای مستقر در قم توانایی شبیهسازی ۲۰۰ سناریوی نبرد در دقیقه را دارند. نسل جدید پهپادهای “شهید” نیز با قابلیت تصمیمگیری جمعی بدون نیاز به کنترل انسانی، تحولی در میدان نبرد ایجاد کردهاند. با این وجود، محدودیت دسترسی به تراشههای پیشرفته به دلیل تحریمها همچنان چالشی جدی باقی مانده است.
دفاع هوایی: غافلگیری تاکتیکی
سامانه پدافندی باور-۳۷۳ ایران در این درگیری عملکردی متضاد از خود نشان داد. اگرچه در حمله اولیه با ۱۱ دقیقه تأخیر فعال شد، اما در مراحل بعدی موفق به رهگیری ۴۰٪ موشکهای اسرائیلی شد. تاکتیک نوین استفاده از پهپادهای مهاجر-۶ به عنوان طعمه برای شناسایی مکان رادارهای دشمن، نقاط ضعف دفاعی اسرائیل را آشکار ساخت.
پیامدهای راهبردی: بازتعریف معادلات
رقابت فناورانه کنونی به بنبست راهبردی انجامیده است. ایران با تولید ماهانه ۳۰۰ پهپاد در پناهگاههای زیرزمینی، انعطافپذیری صنعتی بینظیری نمایش داده است. هر حمله ۱۰۰ میلیون دلاری اسرائیل اکنون با پاسخی ۲۰ میلیون دلاری خنثی میشود، درحالی که سامانههای پدافندی تلآویو در مواجهه با حملات همزمان پهپادی-موشکی با اختلال مواجه شدهاند. ژنرال “کندی”، فرمانده سابق CENTCOM، هشدار میدهد: “کاهش فاصله فناورانه توسط ایران، مدل جنگ آینده را دگرگون کرده است.”
چشمانداز آینده:
ایران تا ۲۰۲۶ آزمایش پهپاد هایپرسونیک “شهید مهدیون” با سرعت ماخ ۱۰ را برنامهریزی کرده، درحالی که اسرائیل بر توسعه سامانههای ضد الکترونیک نسل پنجم متمرکز است. سازمان ملل متحد نیز پیشنویس معاهدهای برای محدودیت جنگ سایبری تهیه کرده که تا پایان سال جاری مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
جمعبندی:
موازنه کنونی نه بر پایه برتری مطلق، که بر اساس “تعادل هزینه-کارایی” شکل گرفته است. اگر اسرائیل در دقت و پیچیدگی فناوری پیشتاز است، ایران با مهندسی خلاقانه و تولید انبوه، معادلات را به سود خود تغییر داده است. این تناسب شکننده ثبات منطقه را در گرو خویشتنداری فناورانه هر دو طرف قرار داده است.
