بحران نظامی ایران و اسرائیل بازار انرژی جهانی را در آستانه توفان قرار داد
در پی حملات متقابل ایران و اسرائیل، قیمت جهانی نفت با جهش ۷ درصدی به مرز ۷۵ دلار در هر بشکه رسید و بازارهای انرژی را با بیثباتی مواجه کرد. تحلیلگران هشدار میدهند تداوم درگیریها یا هدف قرار گرفتن تنگه هرمز – شاهراه انتقال ۲۰٪ نفت جهان – میتواند شوکی مشابه بحران اوکراین به اقتصاد جهانی وارد کند.
شوک اولیه به بازارهای جهانی
پس از حمله جنگندههای اسرائیل به تاسیسات هستهای نطنز و پاسخ موشکی ایران، شاخص برنت در کمتر از ۲۴ ساعت از ۷۰ به ۷۵ دلار صعود کرد. این افزایش که همراه با جهش ۱۲ درصدی قیمت گاز طبیعی در اروپا بود، نشاندهنده حساسیت بازار به اختلال در زنجیره تامین خاورمیانه است. “کلاوس اشمیت”، تحلیلگر ارشد “پتروآنالیتیکس” در لندن میگوید: «دیگر با جنگ نیابتی روبرو نیستیم؛ اصابت موشکها به تانکرهای نفتی تهران، بازی را تغییر داده است.»
زیرساختهای انرژی ایران در خط آتش
تصاویر ماهوارهای از آتشسوزی گسترده در “انبار نفت شهران” تهران و تاسیسات گازی جنوب ایران حکایت دارد. اگرچه مقامات ایرانی کاهش صادرات را تکذیب میکنند، ردیابی کشتیها نشان میدهد سه نفتکش حامل نفت خام مسیر خود از “بندرعباس” را تغییر دادهاند. “فریدون فرشادی” از مشاوران انرژی سنگاپور هشدار میدهد: «هر بشکه کاهش صادرات ایران، بازار آسیا را تحت فشار قرار میدهد؛ چین روزانه ۱.۲ میلیون بشکه از ایران وارد میکند.»
تنگه هرمز: شمشیر داموکلس
تهدید ایران به بستن این آبراه حیاتی، شرکتهای بیمه دریایی را به افزایش ۵۰ درصدی حق بیمه کشتیهای عبوری وادار کرده است. در سال ۲۰۱۹، حمله به نفتکشها در همین منطقه حق بیمه را ۳۰۰ درصد افزایش داد. “مارک وارتانیان”، کارشناس بازارهای کالا در ژنو میگوید: «روسیه تنها بازیگری است که از قیمتهای بالای نفت سود میبرد، اما بستن هرمز حتی موقت، برای همه فاجعهبار خواهد بود.»
ریسک سرایت به کشورهای همسایه
عربستان سعودی و امارات با محاسبات پیچیدهای مواجهند. حضور پایگاههای نظامی آمریکا، این کشورها را به اهداف بالقوه انتقامجویانه ایران تبدیل میکند. یک دیپلمات خلیجفارس محرمانه به وال استریت ژورنال گفت: «ریاض برنامههای اضطراری برای جایگزینی نفت ایران از طریق افزایش تولید شیل آمریکا را فعال کرده است.» یادآوری حمله پهپادی به تاسیسات “ابقیق” عربستان در ۲۰۱۹ که ۵ درصد عرضه جهانی را مختل کرد، نگرانیها را تشدید کرده است.
پیامدهای زنجیرهای
- برای ایران:
- افزایش هزینههای حملونقل، تورم را از مرز ۵۰ درصد عبور میدهد
- تحریمهای جدید ممکن است واردات تجهیزات حیاتی انرژی را متوقف کند
- برای اقتصاد جهانی:
- اختلال در تولید گاز ایران، برنامههای جایگزینی اروپا برای گاز روسیه را تهدید میکند
- رشد قیمتها میتواند بانکهای مرکزی را وادار به تاخیر در کاهش نرخ بهره کند
سناریوهای محتمل بر اساس دادههای کنونی
۱. آتشبس فوری (احتمال ۴۰٪)
قیمت نفت حول ۸۰ دلار تثبیت میشود.
۲. جنگ نیابتی گسترده (۳۵٪)
حملات حوثیها به نفتکشها، برنت را به ۹۰ دلار میرساند.
۳. اخلال در تنگه هرمز (۱۵٪)
قیمت نفت از مرز ۱۲۰ دلار عبور میکند.
۴. جنگ منطقهای (۱۰٪)
هدف قرار گرفتن تاسیسات عربستان، بازار را در ورود به قلمرو ناشناختهها قرار میدهد.
چشمانداز پیشرو:
اوپک پلاس روز پنجشنبه نشست فوقالعاده برای بررسی افزایش تولید برگزار میکند، اما مخالفت روسیه مانع اصلی است. همزمان، دیپلماتهای آمریکایی در مسقط و دوحه تلاش برای ایجاد کانال مذاکره با ایران را دنبال میکنند. “کریستالینا جورجیوا”، رئیس صندوق بینالمللی پول هشدار میدهد: «بازارها تنها یک درگیری کوتاه را قیمتگذاری کردهاند؛ یک خطای محاسباتی میتواند این بحران را به فاجعه سیستمی تبدیل کند.»
