اکسیوس به نقل از منابع مطلع گزارش داد ایران در مذاکره با آمریکا پیشنهاد خواهد داد روی یک توافق موقت هستهای کار شود تا زمینه برای رسیدن به توافق جامع فراهم گردد. ایران میگوید این توافق در بازه زمانی تعیینشده ممکن نیست.
دونالد ترامپ ضربالاجلی دوماهه برای رسیدن به توافق در مذاکرات هستهای با ایران تعیین و تهدید کرده است اگر مذاکرات شکست بخورد ممکن است آمریکا یا اسرائیل حمله نظامی به تاسیسات هستهای و مراکز نظامی ایران انجام دهند.
سایت خبری اکسیوس قبلا به نقل از یک مقام آمریکایی و دو منبع آگاه گزارش داده بود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در نامهای که به رهبر جمهوری اسلامی ارسال کرده به تهران مهلت نهایی دوماهه برای دستیابی به توافق هستهای جدید داده است.
بر اساس این گزارش اما مشخص نیست که این ضربالاجل از زمان تحویل نامه آغاز شده است یا اینکه از تاریخ شروع مذاکرات احتمالی، محاسبه میشود. ایران اکنون میگوید رسیدن به یک توافق کامل در این بازه زمانی ممکن نیست، برای همین دنبال کسب زمان از طریق توافق موقت هستهای است.
“توافق موقت” چه مواردی را شامل میشود؟
طبق گزارش اکسیوس، توافق موقت هستهای میان ایران و آمریکا میتواند شامل “تعلیق غنیسازی اورانیوم، رقیقسازی ذخایر اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد و افزایش دسترسی بیشتر بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تاسیسات هستهای ایران” باشد.
کارشناسان به اکسیوس گفتند این موارد میتواند زمان ایران برای ساخت بمب اتم را کمی به تاخیر بیندازد و برای اعتمادسازی و شروع گفتوگوهای جدی مفید باشد.
به نوشته اکسیوس این توافق موقت ممکن است سبب تمدید زمانی مکانیسم ماشه شود.
ایران احتمالا میخواهد که دونالد ترامپ فشار اقتصادی را کاهش دهد اما مشخص نیست که رئیس جمهور آمریکا با این درخواست موافقت کند. آمریکا در چند روز گذشته تقریبا روزانه تحریمهای جدیدی علیه شرکتها و افراد مرتبط با برنامه هستهای و صنعت نفت ایران وضع کرده است.
پیشنهاد ایران برای توافق موقت هستهای ممکن است تردیدهای آمریکاییها را نسبت به نیت حاکمان ایران بیشتر کند. هنوز مشخص نیست که ایران به دنبال وقتکشی است و یا واقعا قصد دارد برنامهها هستهای خود را محدود کند.
صادق زیباکلام: توافق حتمی است
در داخل ایران مقامات و محافل غیرحکومتی درباره مذاکرات عمان میان آمریکا و ایران نظرات متفاوتی را بیان کردند.
صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی و کارشناس در مصاحبه با “خبرآنلاین” درباره مذاکرات ایران و آمریکا گفته است که “توافق حتمی است و بعید است مذاکرات به شکست بینجامد”.
زیبا کلام تاکید میکند که ترامپ، برخلاف انتظار نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل به سمت مذاکره با ایران پیش میرود. او میگوید نتانیاهو شوکه شده چون تصور نمیکرد ترامپ چنین موضعی اتخاذ کند.
به گفته این استاد علوم سیاسی ترامپ ترجیح میدهد گره ایران را با دست باز کند، نه با دندان.
زیباکلام در ادامه صحبتهای خود به “تندروهای داخلی” اشاره کرد و گفت اینها اقلیتی منفعتطلب هستند که آمریکاستیزی را برای حفظ قدرت استفاده میکنند، نه از سر باور. زیباکلام معتقد است که برجام را تندروهای داخلی پیش از ترامپ نابود کردند و ترامپ فقط تیر خلاص را زده است.
زیباکلام بر این باور است که اگر توافقی صورت گیرد، فقط در حوزه هستهای خواهد بود. او به این موضوع هم اشاره میکند که مسائل موشکی و نیروهای نیابتی فعلا در دستور کار نیست.
جواد لاریجانی: میتوانستیم مذاکره را قبول هم نکنیم
محمدجواد لاریجانی، دبیر سابق ستاد حقوقبشر قوه قضائیه و کسی که در سیمای جمهوری اسلامی و در رسانههای نزدیک به سپاه از او به عنوان تحلیلگرد یاد میکنند در یک برنامه تلویزیونی گفت که “مردم پشت دولت و تیم مذاکرهکننده ایستادهاند”. لاریجانی تاکید میکند: «میتوانستیم مذاکره را قبول هم نکنیم. میتوانستیم نظرات خود را به عمان بدهیم، عمان به آمریکا انتقال بدهد، آمریکا دوباره به عمان منتقل کند و عمان مجددا، به ما انتقال دهد تا یک کم جلو برویم و ببینیم جایی برای مذاکره هست! مذاکره یک قدم جلوتر از انتقال پیام است.»
جواد لاریجانی در ادامه صحبتهای خود مذاکرهکنندگان آمریکایی را “آدمهای لوس و ننر” توصیف میکند که تلاش دارند با ترفند و عجله، مذاکرات را مستقیم کنند.
محمدجواد لاریجانی قبلا هم اظهارنظرهای جنجالی در ارتباط با مذاکره با آمریکا مطرح کرده است. او سالها پیش گفت: «اگر منافع نظام ایجاب کند با آمریکا و حتی در قعر جهنم با همه مذاکره میکنیم.»
مذاکره با آمریکا در حال حاضر به موضوع اصلی محافل سیاسی و رسانهای ایران تبدیل شده و همه نگاهها اکنون به نشست عمان معطوف شده است.
ایران و آمریکا گفتند دیپلماتهای دو کشور روز شنبه ۲۳ فروردین (۱۲ آوریل) برای آغاز گفتگو درباره برنامه هستهای ایران به عمان سفر خواهند کرد.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در راس هیاتی به مسقط میرود و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران ریاست هیات جمهوری اسلامی را برعهد خواهد داشت.
خروج از برجام و معاملاتی که دود میشوند
با امضای دونالد ترامپ، آمریکا از برجام خارج شد. سال گذشته شرکتهای آلمانی ۵/ ۳ میلیارد یورو به ایران و ۱۱۱ میلیارد یورو به آمریکا صادر کردند. معاملاتی که با خروج آمریکا از برجام به خطر افتادهاند در این گزارش تصویری:
عکس: Reuters/J. Ernst
با این امضای دونالد ترامپ، دولت آمریکا نه تنها از توافقنامه اتمی “برجام” خارج شده، بلکه میخواهد تحریمهای اقتصادی علیه جمهوری اسلامی را نیز بار دیگر از سر گیرد. بدین ترتیب هر شرکتی که با آمریکا و با دلار در سطح جهانی معامله میکند در صورتی که با ایران معامله کند، میتواند مشمول جریمه سنگینی بشود.
عکس: Reuters/J. Ernst
بسیاری از شرکتها و بخصوص بانکها معنی نقض تحریمها را بخوبی میدانند. کومرتس بانک آلمان در سال ۲۰۱۴ مجبور به پرداخت یک میلیارد و پانصد میلیون دلار و گروه “بی ان پی پاریبا” فرانسوی حتی ۹ میلیارد دلار جریمه پرداخت کرد.
به گزارش اتاق بازرگانی آلمان، ده هزار شرکت آلمانی با ایران رابطه تجاری دارند و ۱۲۰ شرکت این کشور حتی با نیروی کار خود در ایران حضور دارند. آلمان در سال گذشته ۳ و نیم میلیارد یورو به ایران صادرات داشته درحالیکه ارزش صادرات آن به آمریکا بالغ بر ۱۱۱ میلیارد یورو بوده است.
ایرباس بزرگترین بازنده خروج آمریکا از برجام است. در ژانویه سال ۲۰۱۷ ایران سفارش خرید یکصد فروند هواپیمای ایرباس را به ارزش ۲۳ میلیارد یورو داد. سه فروند هواپیما به ایران تحویل داده شد و حالا آمریکا اجازه صادرات این هواپیما به ایران را لغو کرده است. کمپانی اروپایی ایرباس بخشی از تولیدات خود را در آمریکا تامین میکند.
عکس: FARS
کمپانی آمریکایی بوئینگ دو قرارداد با شرکتهای ایرانی آسمان برای فروش ۳۰ عدد هواپیما به ارزش ۳ میلیارد دلار و نیز قرارداد فروش ۸۰ فروند هواپیما با شرکت ایران ایر به ارزش ۱۶ میلیارد دلار امضا کرد. این سفارشها هیچگاه در تولید لحاظ نشدند و حالا هم دنیس مویلنبرگ، مدیریت بوئینگ، اعلام کرده است که “ما پیرو سیاست دولت آمریکا هستیم”.
تاریخ اولین حضور زیمنس در ایران به کشیدن خط تلگراف لندن – بمبئی در ۱۵۰ سال پیش برمیگردد. جو کایزر، مدیر کمپانی زیمنس، از نخستین مدیران آلمانی بود که در آغاز سال ۲۰۱۶ به ایران سفر کرد و قراردادهای میلیاردی فروش توربینهای گازی و مدرنیزه کردن قطارهای ایران را به امضا رساند.
کمپانی هنکل هیچگاه از بازار ایران خارج نشد و به همین دلیل جایگاه قدرتمندی در صنایع تولید شوینده و چسب دارد. “کاسپار رورستد”، مدیر پیشین این کمپانی، در سال ۲۰۱۵ و قبل از “برچیده شده تحریمها” گفته بود: «فروش میلیونی ما در بازار ایران (سه رقم دارد) و به افزایش آن هم خوشبین هستیم.» این کمپانی سال گذشته ۲۰ میلیارد یورو فروش داشته که یک درصد آن از بازار ایران است.
کمپانی دایملر، ایران خودرو و ماموت در ماه دسامبر سال ۲۰۱۷ قرارداد طولانی مدت تولید کامیون در ایران را به امضا رساندند. دایملر آلمان در سال ۲۰۱۰ سهم خود را در خودروسازی ایران واگذار کرده بود.
کمپانی خودروسازی فولکس واگن هم تصمیم داشت از اواسط سال ۲۰۱۷ میلادی با کمک ایران خودرو و ماموت با مدلهای تیگوان و پاسات وارد بازار ایران شود. این خودروها در نمایشگاه بینالمللی خودرو تهران در سال گذشته نیز عرضه شدند.
بازار خودروی ایران بصورت “سنتی” در دست صنایع خودروسازی فرانسه است. این صنایع از آنجایی که با آمریکا رابطهای ندارند، دستشان برای سرمایهگذاری در ایران بازتر است. کمپانی “PSA” در سال ۲۰۱۶ قرارداد همکاری برای تولید سه مدل پژو را در سال ۲۰۱۶ با ایران خودرو به امضا رساند. این سرمایهگذاری ۴۰۰ میلیون یورویی هنوز به نتیجه و سودی نرسیده و طرف ایرانی هم توان مالی ندارد.
خودروساز فرانسوی رنو در سال ۲۰۱۷ اعلام کرد یک سرمایهگذاری بزرگ به همراه خط تولید در ایران خواهد داشت. کارلوس غُصن (یا به فرانسوی گون- Carlos Ghosn) مدیر اجرایی شرکتهای خودروسازی رنو در آن زمان گفته بود که “بازار ایران دارای پتانسیل بینظیری است”.
بازار و صنایع نفت و گاز ایران یکی از بازارهای جالب توجه برای شرکتهای بینالمللی است. شرکت ایتالیایی “سایپم” (Saipem) که در عرصه تولید خط لوله و پایانههای نفت و گاز فعال است قرادادی به مبلغ ۳ میلیارد و پانصد میلیون یورو با ایران امضا کرده است.
رئیس کمپانی نفتی اِنی (Eni)، کلادیو دسکالزی هم جزو اولین مدیرانی بود که با پایان تحریمها راهی تهران شد. دو طرف تمایل به همکاری داشتند اما قراردادها در حد “مطالعات برای توسعه میدان کیش و فاز سوم میدان دارخوین” باقی ماند. از سوی دیگر انی از ایران طلبکار است که به دلیل تحریمها امکان پرداخت بدهی برای ایران وجود نداشت.
برخلاف کمپانی ایتالیایی انی، کمپانی بریتانیایی – هلندی “شل” سالها به دلیل تحریمها راهی را پیدا نمیکرد تا بتواند بدهی دو میلیارد دلاری خود به ایران را پرداخت کند. کمپانی نفتی شل سفارش جدید دیگر به ایران نداده و قراردادهای جدید هم در حد “مطالعه برای توسعه میادین آزادگان جنوبی، یادآوران و کیش” است.
کمپانی فرانسوی توتال اعلام کرد که پنج میلیارد دلار در میدان پارس جنوبی سرمایهگذاری میکند. دولت آمریکا در مورد این سرمایهگذاری “استثنا” قائل شد و اجازه آن را صادر کرد. حال امکان دارد با تحریمهای جدید این اجازه هم لغو شود. پاتریک پویان، مدیرعامل توتال، در ماه مارس ابراز امیدواری کرد تا اجازه آمریکا بهقوت خود باقی بماند. او گفت در غیر این صورت ما بار دیگر برای دریافت اجازه تلاش خواهیم کرد.
