در حالی که جهان نگران بالا گرفتن تنشها میان ایران و اسرائیل است، بازار انرژی نیز به لرزه درآمده است. قلب این جنگ، همانقدر که در میدان نبرد تپش دارد، در جریان نفت و گاز منطقه و زیرساختهای انرژی نهفته است.
طی ماههای اخیر بار دیگر احتمال حمله متقابل یا حتی درگیری مستقیم بین ایران و اسرائیل بر سر زبانها افتاده است. این تنشها تنها محدود به حوزه نظامی نیست؛ انرژی به یکی از اصلیترین اهرمهای نفوذ و تهدید تبدیل شده است.
ایران؛ اهرم نفت و هرمز
ایران، سومین تولیدکننده بزرگ نفت اوپک، همواره از موقعیت ژئوپلیتیک خود بهره برده است. تهدیدهای پررنگ درباره بستن تنگه هرمز – مسیر انتقال بیش از یکپنجم نفت جهان – بارها بازارهای جهانی را ملتهب کرده است. هرگونه نشانهای از اختلال در صادرات نفت، کافی است تا قیمتها در لندن و نیویورک جهش کند. تحلیلگران والاستریت هشدار دادهاند: حتی حمله محدود به زیرساختهای انرژی ایران یا تهدید کشتیرانی میتواند بر شوکهای تورمی موجود بیفزاید.
اسرائیل؛ امنیت و واردات انرژی
اسرائیل که وابسته به واردات انرژی و خطوط لوله گاز دریای مدیترانه است، طی سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای را برای متنوعسازی منابع انرژی و تقویت امنیت تاسیسات خود در دستور کار قرار داده است. اما تاسیسات ساحلی و خطوط انتقال، همچنان آسیبپذیرند و در صورت تشدید درگیری، میتوانند هدف قرار بگیرند. حملات سایبری نیز به ابزاری متداول برای تضعیف زیرساختهای حیاتی دو کشور بدل شده است.
بازاری در التهاب
نگرانی از یک درگیری تمامعیار، بازیگران بازار انرژی – از شرکتهای بزرگ نفتی گرفته تا دولتهای مصرفکننده عمده مثل چین و هند – را نسبت به آینده بیاعتماد کرده است. افزایش ریسک ژئوپلیتیک باعث نوسان شدید در قیمتها و سرمایهگذاریهای محتاطانهتر شده است. هر شوک کوچکی میتواند بسیار بزرگ منعکس شود.
انرژی، ابزار روایت و بازی سیاسی
جنگ رسانهای بر سر کنترل روایتها، انرژی را نه فقط اهرم اقتصادی بلکه به سلاح روانی بدل کرده است: تهدید به قطع صادرات، انتشار اخبار حملات سایبری یا انفجار پالایشگاهها، فضای عمومی و بازارها را هدف قرار میدهد.
پیامدها برای جهان
در نهایت، هرگونه اختلال پایدار در عرضه یا صادرات انرژی از خاورمیانه، فراتر از سواحل ایران و اسرائیل، اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد. تجربه جنگ روسیه و اوکراین نشان داده که بازار انرژی تا چه اندازه شکننده است؛ اینبار اما، نگاهها به تنگه هرمز و شرق مدیترانه دوخته شده است.
اقتصاد انرژی، نه فقط یک محرک، بلکه ابزاری تعیینکننده در معادله ایران و اسرائیل است؛ معادلهای که سرنوشت آن، تنها در میدان نبرد رقم نمیخورد، بلکه در پمپاژ نفت، عرضه گاز و واکنش والاستریت ونیویورک نیز تعیین میشود.
