انسانها در آینده چه شکلی خواهند داشت؟همهچیز به دست خود انسانها خواهد شد، اما هنوز به آن نقطه نرسیدهایم
آیا انسانها هنوز در حال تکاملاند؟ آیا نسلهای آینده ما کوتاهتر، بلندقدتر یا با ویژگیهای ظاهری کاملاً متفاوت به دنیا خواهند آمد؟ یا شاید روزی ژنتیک انسانها مطابق با مشخصات دلخواه طراحی شود؟
دکتر جیسون هاجسون، انسانشناس و متخصص ژنتیک تکاملی دانشگاه انگلیا راسکین بریتانیا، در مصاحبهای با بیبیسی صراحتاً میگوید: تکامل بدون شک همچنان ادامه دارد، اما این تغییر «در طول نسلهای طولانی» رخ میدهد و «هیچکس در طول عمر خود شاهد آن نخواهد بود.»
تغییر سریع در رژیم غذایی: از لاکتوز ناپذیر به هضمکننده شیر
دکتر بریانا پوبینر، دیرینمردمشناس موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونین، توضیح میدهد که تنها در ۵ تا ۱۰ هزار سال گذشته، یک سوم از جمعیت انسانی توانایی هضم شیر بزرگسالی را پیدا کردهاند. این جهش تکاملی «فوقالعاده سریع» بود؛ در زمان قحطی، کسانی که ژن هضمکننده شیر داشتند، شانس بیشتری برای بقا و انتقال این ویژگی به نسلهای بعد پیدا میکردند. امروز این ژن به سرعت گسترش یافته است.
تفاوتهای محلی رنگ پوست: مهاجرت از آفریقا تا امروز
تغییرات دیگر در اقلیمهای مختلف جهان رخ داده. هزاران سال پیش، وقتی انسانها از آفریقا به مناطق مختلف مهاجرت کردند، در مناطقی با نور فرابنفش کم، پوست روشنتر برای تولید ویتامین دی تکامل یافت. این تفاوتها در طول نسلها شکل گرفتند، اما اکنون مهاجرت، جهانی شدن و ازدواج بین فرهنگی، این تنوع را دوباره در هم میآمیزد.
همسانگزینی در انتخاب جفت: قدی که از قدی دیگر میآید
دکتر هاجسون بر روی پدیده «همسانگزینی در انتخاب جفت» تأکید دارد؛ یعنی انسانها ترجیحاً جفتهایی را انتخاب میکنند که شباهت بیشتری به خودشان دارند. به گفته او، این الگو در گروهها برای قد، وزن، ساختار چهره و بسیاری ویژگیهای دیگر دیده میشود و میتواند سرعت گسترش برخی ژنها را افزایش دهد.
تغییر ظاهر: از باشگاه و عمل زیبایی تا ویرایش ژن
با پیشرفت پزشکی و جراحیهای پلاستیک، بسیاری از ویژگیهای ظاهری در یک عمر قابل تغییر هستند. طبق آمار انجمن بینالمللی جراحی پلاستیک زیبایی، در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۳۸ میلیون عمل زیبایی در سراسر جهان انجام شده که نسبت به سال ۲۰۲۰ حدود ۴۰ درصد افزایش داشته است. دکتر توماس مایلوند، پیشین بیوانفورماتیک دانشگاه آرهوس دانمارک، میگوید: «دیگر لزوماً چهره و ظاهری مطابق با آنچه ژنهایتان تعیین میکند نخواهید داشت.»
کریسپر: قیچی مولکولی که میتواند آینده را تغییر دهد
فناوری کریسپر که اکنون برای درمان بیماریهای ژنتیکی مانند کمخونی داسی استفاده میشود، میتواند در آینده ژنهای انسان را ویرایش کند. اگر این کار در سلولهای جنسی انجام شود، تغییر حتی به نسلهای بعدی منتقل خواهد شد. اما هنوز فاصله زیادی تا دستیابی به نتایج تضمینشده و استفاده گسترده داریم. دکتر هاجسون میگوید: «تا ۵ هزار سال دیگر… از غیراخلاقی بودن ویرایش ژنوم به جایی برسیم که انجام ندادن آن غیراخلاقی تلقی شود، چون بیماریهای ارثی را از میان ببریم.»
جهش به گونه جدید یا انتخاب آگاهانه؟
توماس مایلوند هشدار میدهد که پیشبینی آینده بدون دانستن تغییر محیط زندگی غیرممکن است. یک میلیون سال پیش، هومو ارکتوس (انسان راستقامت) با تناسبات بدنی مشابه ما زندگی میکرد، اما حالا نوادگان ما به همان اندازه از ما متفاوت خواهند بود که او از ما. اگر فضا یا مریخ را انتخاب کنیم و نسلها کاملاً از زمین جدا شوند، شاید شاهد شکلگیری گونهای جدید باشیم. اما پرسش اصلی دیگر این نیست که «زیستشناسی با ما چه خواهد کرد»، بلکه «ما چه چیزی را انتخاب خواهیم کرد».
دکتر هاجسون با این حال، امیدوار است در طول عمرش این تغییرات را نببیند، اما تأکید میکند: آینده تکامل انسان، در معنای گسترده، در دست خود ماست.
