در حالی که نگاهها به رویدادهای میدانی و تحرکات نظامی میان ایران و اسرائیل دوخته شده، نبردی عمیقتر و اغلب پنهان بر سر شبکههای ارتباطی و اطلاعاتی در جریان است؛ نبردی که میتواند شکست یا پیروزی را نهتنها در میدان جنگ، بلکه در اذهان و زندگی روزمره میلیونها نفر رقم بزند.
ستون فقرات هر دو جبهه: کنترل، فرماندهی و چابکی اطلاعات
امروزه، موفقیت یا شکست عملیاتهای نظامی به میزان قابلتوجهی به کارایی، پایداری و امنیت شبکههای ارتباطی بستگی دارد. ارتشهای هر دو کشور، برای برنامهریزی، هماهنگی نیروها، انتقال اطلاعات حساس و حتی هدایت پهپادها و موشکهای هوشمند، به ساختاری پیچیده از شبکههای مخابراتی، ارتباطات ماهوارهای و حتی اینترنت وابستهاند.
قطع یا اخلال در این شبکهها میتواند ساختار فرماندهی و کنترل را دچار سردرگمی، و نیروها را تا مرز فروپاشی ببرد.
جنگ سایبری: دوئلی بر سر زیرساخت و ذهنها
جنگ اخیر اوکراین نشان داد که میدان نبرد مدرن فراتر از جغرافیای فیزیکی است. اسرائیل و ایران نیز سالهاست حملات سایبری پرشماری را به زیرساختهای حیاتی یکدیگر ترتیب دادهاند: از حملات به پالایشگاهها و شرکتهای آب و برق گرفته تا رخنه در رسانههای رسمی و حتی خاموشکردن موقت برنامههای دولت الکترونیک. نمونههایی از حملات سایبری به تلویزیون اسرائیل یا اخلالهای اینترنتی سراسری ایران، که اغلب به ویروسها، بدافزارها و حملات DDOS نسبت داده میشود، تبدیل به بخشی جدانشدنی از نبردهای روزانه شدهاند.
در این میان، تخریب زیرساختهای فیزیکی — مثلا دکلهای مخابرات، مراکز داده یا حتی کابلهای فیبر نوری بینالمللی — سناریویی احتمالی در صورت تشدید بحران است.
جنگ روایتها؛ رسانه اجتماعی و هجوم اخبار ساختگی
اما نقش ارتباطات فقط به تسلیحات و فرماندهی نظامی محدود نمیشود. شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و رسانههای آنلاین به ابزار شمشیر و سپر روایتسازی بدل شدهاند.
هر واقعه یا سانحه در لحظه با هشتگها و پیامهای خبری درگیر یک جنگ روایتی میشود:
اخبار تاییدنشده یا ساختگی، سریعتر از هر گلولهای، به عمق افکار عمومی نفوذ میکند و گاه موجی از اضطراب یا حتی آشوب اجتماعی به راه میاندازد. این شبکهها هم به عنوان ابزاری برای مهندسی افکار ضد دشمن و هم ارتقا روحیه درونی استفاده میشوند.
از سوی دیگر، دولتها با فیلترینگ، کندسازی یا اختلال عمدی در این شبکهها تلاش میکنند جریان اخبار را کنترل کنند؛ اقدامی که گاهی نتیجه معکوس میدهد و حس بیاعتمادی یا سرخوردگی به دنبال دارد.
جاسوسی و شنود، تهدیدی پنهان و دائمی
بُعد کمتر دیدهشده اما حیاتی جنگ ایران و اسرائیل، استفاده گسترده از شنود و جاسوسی الکترونیکی است:
دستیابی به اطلاعات حساس طرف مقابل، چه بهواسطه بدافزار و جاسوسافزارها و چه با ابزارهای سنتی شنود بیسیم و ماهوارهای، به یکی از محورهای استراتژیک نبرد تبدیل شده است.
نفوذ به گوشیهای مسئولان، هک ایمیلهای نظامیان یا حتی رهگیری پیامهای رمزگذاریشده، بارها به افشای عملیات یا تغییر میدان نبرد منتهی شده است. هر دو طرف دانش و توانایی بالقوهای برای چنین عملیاتهایی دارند.
قطع شبکهها، فلج جامعه
شبکه ارتباطی فقط راهی برای انتقال پیام و فرماندهی نیست؛ بلکه ستون سرویسهای عمومی جامعه است:
از سرویسهای پرداخت و بانکی گرفته تا مدیریت بحران، امدادرسانی، خدمات پزشکی و ناوبری شهری، همه متکی به ارتباط بیوقفهاند.
با این وصف، هرگونه حمله یا اختلال گسترده، بلافاصله حس بیثباتی، ترس روانی و بحران خدمات را در جامعه ایجاد میکند. ماجرا وقتی جدیتر میشود که قطع ارتباط باعث اختلال در امداد و اطلاعرسانی شود و جان انسانها را مستقیماً به خطر بیندازد.
تابآوری و نقشه بقا؛ بازی بیپایان فناوری و ابداع
در پاسخ به این ریسکها، هر دو کشور تلاش کردهاند شبکههای جایگزین و اضطراری ایجاد کنند.
ایران، پروژه «اینترنت ملی» و شبکههای ارتباط اضطراری را تقویت کرده؛ اسرائیل نیز زیرساختهای مستقل و مقاوم حتی در شرایط بحرانی برای ارتش و دولت فراهم آورده است.
همزمان قابلیتهایی مانند استفاده اضطراری از تلفن ماهوارهای (مانند استارلینک)، شبکه رادیویی، یا انتقال پیام به روشهای رمزگذاری سنتی، بخشی از راهبردهای بقا در سناریوهای جنگی هستند.
نتیجهگیری: شبکههای ارتباطی، مرز اصلی جنگ آینده
آنچه بیش از هر چیز عیان میشود این است که خط نبرد میان ایران و اسرائیل، دیگر صرفاً به خاک و آسمان محدود نیست.
شبکههای ارتباطی — اعم از زیرساختهای اینترنت، موبایل، ماهواره، رسانههای جمعی و شبکههای اجتماعی — خود به صحنه نبردی تعیینکننده بدل شدهاند؛ صحنهای که برنده آن نهتنها فرمانده جبهه نظامی، که کنترلکننده روایت، اطلاعات و امنیت افکار عمومی است.
در نبردی که هر ثانیه آن، بازی با دادهها و روایتها، و هر قطعی برق یا اختلال اینترنت میتواند توازن را تغییر دهد، شبکههای ارتباطی نه فقط ابزار بلکه سلاحی است در دستان هر دو سو؛ سلاحی که میتواند فردا را برای میلیونها نفر، بهگونهای دیگر رقم بزند.
