تنشهای ترامپ با متحدان سنتی؛ میراثی ماندگارتر از جنگ ایران
تحلیلگران و دیپلماتهای ارشد هشدار میدهند که رویکرد تهاجمی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نسبت به متحدان واشنگتن – از اروپا تا خاورمیانه و هند-اقیانوسیه – ممکن است آسیبهای دیپلماتیکی ایجاد کند که حتی پس از پایان جنگ ایران نیز باقی بماند. تصمیم اخیر برای خروج بخشی از نیروهای آمریکایی از آلمان، تهدید به کاهش نیروها در ایتالیا و اسپانیا، و نادیده گرفتن حملات اخیر ایران به امارات متحده عربی، نگرانیهای عمیقی را در میان شرکای سنتی آمریکا برانگیخته است.
ناآرامی در روابط فراآتلانتیک
به گزارش رویترز، تنش میان ترامپ و کشورهای اروپایی به ویژه پس از ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند ۱۴۰۴) که آمریکا و اسرائیل به ایران حمله کردند، به اوج خود رسیده است. ترامپ بدون ارائه مدرکی ادعا کرد که تهران به ساخت سلاح هستهای نزدیک شده است. در مقابل، ایران تنگه هرمز را بست که به گفته کارشناسان، «شوک انرژی بیسابقهای» به اقتصاد جهانی وارد کرد و اروپا را به یکی از بزرگترین بازندگان اقتصادی جنگی تبدیل نمود که هرگز خواهان آن نبوده است.
برت بروئن، مشاور پیشین باراک اوباما و مدیر فعلی مؤسسه مشاوره Situation Room، در گفتوگو با رویترز گفت:
«بیپروایی ترامپ در قبال ایران، منجر به تغییرات چشمگیری میشود. اعتبار آمریکا در خطر است.»
این هفته، ترامپ اعلام کرد که ۵ هزار نفر از ۳۶ هزار و ۴۰۰ سرباز آمریکایی مستقر در آلمان را خارج میکند. این تصمیم پس از آن گرفته شد که فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در سخنانی عمومی گفت که ایرانیها در حال «تحقیر» آمریکا هستند. پنتاگون نیز استقرار موشکهای کروز تاماهاوک در آلمان را لغو کرد.
ترامپ که مدتها در مورد ماندن آمریکا در ناتو تردید دارد، گفت که کاهش نیروها در ایتالیا و اسپانیا را نیز بررسی میکند. مقامات این دو کشور نیز با او بر سر جنگ اختلاف نظر داشتهاند.
واکنش اروپا: اتکا به خود یا مماشات؟
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در دفاع از اقدامات ترامپ گفت:
«رئیسجمهور هرگز اجازه نمیدهد آمریکا توسط به اصطلاح متحدانش مورد بیاحترامی و سوءاستفاده قرار گیرد.»
در مقابل، دولتهای اروپایی تلاش خود را برای افزایش همکاری مشترک، پذیرش سهم بیشتری از بار دفاعی و توسعه سامانههای تسلیحاتی مستقل از آمریکا تشدید کردهاند. با این حال، یک دیپلمات اروپایی که خواست نامش فاش نشود، به رویترز گفت که رهبران اروپایی «چارهای جز تحمل این ضربات برای لحظه ندارند» و گذار به خوداتکایی کامل سالها طول میکشد.
جف راتکه، رئیس مؤسسه آلمان-آمریکا در دانشگاه جانز هاپکینز، خاطرنشان کرد که مرتس دیگر سعی در پنهان کردن ارزیابی انتقادی خود از وضعیتی که آمریکا در آن گرفتار شده، ندارد.
نگرانی در خلیج فارس و آسیا
تنشها تنها به اروپا محدود نمیشود. هنگامی که ایران هفته جاری حملات موشکی و پهپادی به امارات متحده عربی (متحد نزدیک آمریکا) انجام داد، ترامپ و دستیارانش رفتار «چشمپوشی» از خود نشان دادند. رئیسجمهور آمریکا حمله روز دوشنبه به بندر مهم الفجیره را «کوچک» خواند و حتی پس از حملات بعدی اصرار داشت که آتشبس یکماهه همچنان برقرار است.
این رفتار، نگرانی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس را برانگیخته است. برخی از آنها نگراناند که ترامپ ممکن است توافقی را امضا کند که آنها را در همسایگی ایران خطرناک باقی بگذارد.
در شرق آسیا نیز، کشورهای ژاپن و کره جنوبی که پیش از این از تعرفههای بالای ترامپ و بیاعتنایی او به اتحادهای سنتی آزرده خاطر شدهاند، اکنون نگرانند که وابستگی آمریکا به ثبات اقتصادی داخلی (از جمله قیمت بنزین) باعث شود واشنگتن در بحرانهای آتی مانند درگیری با چین بر سر تایوان، تردید به خرج دهد.
تاکشی ایوایا، وزیر اسبق امور خارجه ژاپن، به رویترز گفت:
«آنچه ما را بیش از همه نگران میکند این است که اعتماد، احترام و انتظارات نسبت به ایالات متحده – هسته اصلی اتحادی که ژاپن برای آن بیشترین ارزش قائل است – در حال کاهش است. این میتواند سایه بلندی بر کل منطقه بیندازد.»
یاسوتوشی نیشیمورا، وزیر اسبق بازرگانی ژاپن، نیز گفت که توکیو باید با تقویت روابط با «قدرتهای میانهاندیش» مانند بریتانیا، کانادا، استرالیا و کشورهای اروپایی، به تغییر پویایی قدرت جهانی پاسخ دهد.
فرصتسازی روسیه و چین
از زمان آغاز جنگ، روسیه و چین (متحدان سنتی ایران) عمدتاً فاصله گرفتهاند، اما به گفته تحلیلگران، آنها تحولات را به دقت زیر نظر دارند. روسیه به عنوان یک تولیدکننده بزرگ انرژی، از افزایش قیمت نفت و گاز طبیعی ناشی از جنگ و نیز مشغول شدن آمریکا و اروپا به خاورمیانه و دور شدن از اوکراین، سود برده است.
چین نیز اگرچه از اختلال در تأمین انرژی خود آسیب دیده، اما به گفته تحلیلگران، درسهایی از این بحران گرفته است. پکن دیده که چگونه آمریکا مجبور به انتقال منابع نظامی از هند-اقیانوسیه به خاورمیانه شده و چگونه قدرتمندترین ارتش جهان گاه با تاکتیکهای نامتقارن مانند پهپادهای ارزان قیمت از میدان به در میشود. چین همچنین تلاش میکند خود را به عنوان شریک جهانی قابل اعتمادتری نسبت به ترامپ غیرقابلپیشبینی معرفی کند.
اما ویکتوریا کوتس، معاون مشاور امنیت ملی ترامپ در دوره اول، گفت که بعید میداند چین بتواند از این جنگ به عنوان «چراغ سبزی برای گفتن اینکه آمریکا بیثباتکننده است» استفاده کند. وی افزود: «چین در تمام این مدت متحد خوبی برای ایران نبوده است.»
چشمانداز: پایان جنگ، پایان تنشها؟
روزنامه تلگراف هند به نقل از تحلیلگران گزارش داده است که هنوز مشخص نیست جنگ ترامپ با ایران نقطه عطفی دائمی در روابط آمریکا با جهان باشد. اما رفتار نامنظم او از زمان بازگشت به کاخ سفید – از تعرفههای گسترده تا کوتاه کردن کمک نظامی به اوکراین و تلاش برای تصاحب گرینلند – اعتماد شرکا را به شدت خدشهدار کرده است.
برخی رهبران اروپایی زنگ خطر را در مورد آینده ناتو به صدا درآوردهاند. با این حال، رادوسواف شیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، در یک کنفرانس در ورشو گفت: «تا زمانی که اروپا وعده افزایش هزینههای نظامی را عملی کند، نیازی به وحشت نیست.»
یک دیپلمات اروپایی نیز یادآور شد که ترامپ به دلیل محدودیت قانونی برای نامزدی مجدد، ممکن است تا پایان دوره ریاستجمهوری خود در ژانویه ۲۰۲۹، در صحنه بینالمللی «هر کاری فکر میکند انجام دهد» و احساس مهار نداشته باشد.
